Kajakarstwo w Katowicach ma dziewięć dekad historii. Od harcerskiej drużyny wodniackiej nad zasypanym już akwenem „Planty”, przez kolejne klubowe barwy, aż do przystani na Dolinie Trzech Stawów, z której korzystamy dziś.
1936 — Początki nad „Plantami”
Prekursorem sekcji kajakowej była drużyna Harcerstwa Wodniackiego, założona w 1936 roku w rejonie akwenu „Planty” w Janowie-Nikiszowcu. Jej założycielami byli:
- Paweł Lasek — wielki entuzjasta sportów wodnych,
- Franciszek Tomala — późniejszy Prezes Okręgowego Związku Pływackiego w Katowicach.
„Planty” były zielonymi obrzeżami Katowic z dwoma stawami. Większy z nich, na którym uprawiano kajakarstwo, miał około 400 m długości, co nie przeszkodziło w dwukrotnym przeprowadzeniu tam zawodów wojewódzkich. Stanicą była rolnicza stodoła, w której przechowywano sprzęt pływający, organizowano spotkania uczestników zajęć oraz zbiórki harcerskie.
1946–1961 — GKS „Górnik” i GKS „Naprzód” Janów
W 1946 roku sekcja weszła w skład GKS „Górnik”, stając się pełnoprawnym klubem sportowym. W 1956 roku została przyjęta do wielosekcyjnego GKS „Naprzód” Janów.
- Czołowi zawodnicy: Józef Zawada (medalista Mistrzostw Polski seniorów), Gerard Kostyła, Edward Broda, Sylwester Pypłacz.
- Trener i opiekun: Wilim Kowolik.
W 1961 roku sekcja straciła to, co dla kajakarza najważniejsze — akwen „Planty”, który zasypano pod planowaną budowę drogi (obecnie ul. Obrzeżna Zachodnia). Kajaki przeniesiono do piwnic domu kultury KWK Wieczorek przy ul. Krawczyka. Zawodnicy trenowali tam z własnoręcznie zrobionymi ciężarkami oraz reperowali łodzie wykonane ze sklejki, z pokładami z płótna lnianego malowanego farbami.
- Zawodnicy w tym trudnym okresie: Józef Szyma, Jerzy Pypłacz, Jan Nowakowski.
- Opiekun: Wilhelm Kaszek — działacz kulturalno-oświatowy z Kopalni Wieczorek, szyb „Jan”.
1963–1976 — Przenosiny na Dolinę Trzech Stawów
Najbliższym akwenem wodnym stała się Dolina Trzech Stawów, popularnie nazywana „Ształwajery”. Początkowo zawodnicy nosili kajaki na plecach na dystansie 2 km, a później zostawiali łodzie w gospodarstwie rolnym nad stawem.
Od 1963 roku sekcja zaadaptowała stary pawilon kwiatowy — w miejscu aktualnej siedziby klubu. Na szatnie przerobiono stary betonowy most, który przestał pełnić funkcję przepustu wodnego z powodu szkód górniczych i obniżenia lustra wody. Sekcja rozwijała się spontanicznie dzięki poparciu Dyrekcji GKS Naprzód Janów — Prezesa Waltera Gansińca i Dyrektora Zdzisława Juszczyka.
Starsze pokolenie zawodników dało przykład młodzieży, wprowadzając do sportu takich zawodników jak: Zygmunt Kamiński, Henryk Foltyn (medaliści Mistrzostw Polski), Piotr Pisula, Jerzy Maksym, Roman Przystolik, Ilona Leśniewska, Piotr Figiel oraz Piotr Nowakowski.
1977–1980 — Era trenera Zygmunta Kamińskiego
W 1977 roku Wilhelm Kaszek zakończył współpracę z klubem, a trenerem został Zygmunt Kamiński. Duży napływ utalentowanej młodzieży zaowocował tytułami Mistrzów Polski Juniorów:
- Ewa Brzezina (1964) — złota medalistka w K-1 na 500 m,
- Zbyszek Nalepa (1963),
- Bogusław Iwanicki (1963).
Pozostali wyróżniający się zawodnicy: Eugeniusz Karaś, Zbigniew Świerc, Zbigniew Maksym, Ewa Śmieja i Grażyna Kunik (brązowe medalistki w K-2 Mistrzostw Polski), Jolanta Kunik, Piotr Śmieja, Adam Detko, Mirosław Zięba, Marek Bady, Marek Klocek, Witold Osajda i wielu innych.
1981–1984 — Przekazanie sterów i wysyp medali
W 1981 roku Zygmunt Kamiński wraz z rodziną wyjechał do Niemiec. Aby nie pozostawić sekcji bez opieki, wprowadził na stanowisko instruktora Piotra Pisulę, który rozpoczął intensywne samokształcenie — kurs instruktora na AWF we Wrocławiu oraz studium instruktora I klasy na AWF w Warszawie.
W tym okresie sekcja notowała ogromne sukcesy i wysyp medali Mistrzostw Polski. Barwy klubu reprezentowali m.in.: Grzegorz Paterman, Mirosław Kowolik, Adam Wypukoł, Adam Stawowy, Krzysztof Prusek, Halina Butte, Grażyna Zielińska, Sławomir Gryc, Tomasz Kutarasiński, Ania Kutarasińska, Iza Leszczyńska, Adam Wildner, Kamil Laskowski, Jakub Koszowski, Tomasz Płaczek, Wojciech Igielski, Michał Igielski, Andrzej Kobyłka, Tomasz Barbach, Beata Barbach, Joanna Kuchta, Piotr Trendel, Mateusz Koczor, Damian Koczor, Marcin Randał, Grzegorz Nowak, Wojciech Kulba, Piotr Wierzchowski, Łukasz Olszak, Katarzyna Serafin, Ewa Repetowicz, Gabrysia Szalecka, Konrad Pypłacz, Iza Pypłacz, Marcin Chrobot, Krzysztof Kleser, Dariusz Plewiński, Jakub Rejmoniak, Bartosz Rejmoniak, Angelika Sawicka, Żaneta Górna, Bartosz Pietrzyk.
1985–1995 — Modernizacja bazy nad Trzema Stawami
W 1985 roku — dzięki staraniom Katowickiego Holdingu Węglowego, KWK Wieczorek oraz Prezesa GKS Naprzód Janów inż. Antoniego Książka — przystąpiono do modernizacji przystani w Dolinie Trzech Stawów. Zakupiono i ustawiono na wysokim fundamencie 8 nowych kontenerów z przeznaczeniem na zaplecze socjalne, a KZN-PW dobudował hangar na kajaki, siłownię oraz warsztat szkutniczy. Na stawie po raz pierwszy wytyczono oficjalny tor kajakowy na dystansie 500 m.
1996–2012 — Narodziny UKS 4 Katowice
W 1996 roku syndyk masy upadłościowej rozwiązał zadłużony klub GKS Naprzód Janów — głównie z powodu trudności z utrzymaniem dwóch lodowisk i drużyny I ligi hokeja na lodzie, pięciokrotnego wicemistrza Polski. Dzięki zebranym funduszom udało się wykupić od syndyka majątek ruchomy sekcji kajakowej wraz z zapleczem przystani.
- Data rejestracji nowego klubu: 22 maja 1996 roku, jako Uczniowski Klub Sportowy 4 Katowice.
- Ponieważ ulica parkowa była bez nazwy, nowy zarząd wystąpił do Rady Miasta Katowice o nadanie nazwy „Trzech Stawów” wraz z numerem 10 — przyjęto ją po trzech miesiącach.
- Do trenera Piotra Pisuli dołączył instruktor Jerzy Pypłacz.
Sekcja dynamicznie się rozwijała, licząc się w rankingach Polskiego Związku Kajakowego. W latach 1999–2002 klub znajdował się w pierwszej dziesiątce w kraju, będąc najlepszą sekcją kajakową na Śląsku, a jego zawodnicy regularnie zdobywali medale Mistrzostw Polski w różnych kategoriach wiekowych.
2013–2018 — Sukcesy światowe i współpraca z AWF
W 2013 roku likwidacji uległ zasłużony klub Górnik Czechowice-Dziedzice. Czołowe zawodniczki tego klubu — Paulina Paszek, Justyna Iskrzycka i Ewelina Pilarz — dołączyły do katowickiego klubu. W ślad za nimi poszła Kasia Szewczyk oraz wychowanka UKS 4, Aleksandra Cader.
- W juniorkach młodszych dziewczęta zdobyły 7 medali Mistrzostw Polski, w tym 5 złotych, dając klubowi 1. miejsce w klasyfikacji medalowej.
- Paulina Paszek i Justyna Iskrzycka awansowały do Kadry Narodowej, a w sezonie 2014 zdobyły dla klubu 2 złote medale Mistrzostw Świata w konkurencjach K-2 i K-4 na 500 m.
- W 2015 roku Aleksandra Cader wywalczyła imponującą liczbę 8 złotych medali Mistrzostw Polski.
- Po ukończeniu Szkoły Mistrzostwa Sportowego w Wałczu zawodniczki wyraziły chęć studiowania w Katowicach. W oparciu o bazę UKS 4 Katowice powołano sekcję kajakarstwa klasycznego przy AZS AWF w Katowicach.
2019 – obecnie — Nowe pokolenie trenerów
Dzięki współpracy z uczelnią wychowankowie śląskich klubów zyskali możliwość kontynuowania kariery bez konieczności wyjeżdżania na drugi koniec Polski. Dwie sekcje na jednej przystani doskonale się uzupełniają, ułatwiając utrzymanie obiektu i szkolenie centralne.
- Kadra trenerska: obok niezastąpionego trenera Piotra Pisuli, od 2019 roku szkolenie wspiera Mateusz Koczor, od 2020 roku również Aleksandra Cader, a od 2025 roku Kamil Laskowski.
- Prezesi UKS 4 Katowice od 1996 roku: Piotr Pisula, Tomasz Kutarasiński, Adam Stanek, Adam Stawowy, Zbigniew Świercz, Aleksandra Cader i obecnie Karolina Rigoll-Jaksa.
Chcesz dopisać się do tej historii? Sprawdź nabór — prowadzimy go przez cały rok.